Sèvolan : Yon tradisyon nan peyi d Ayiti !

Depi kanaval fini, prèske tout kote ou pase nan peyi a, anpil moun lage kò yo nan fè oubyen monte sèvolan (kap). Yo chwazi epòk sa a, paske se peryòd sechrès, van ap vante toupatou, menm lè debwazman lakoz pi fò moun se bò lanmè yo blije al monte l koulyeya. Nou paka pa di ou tou, gen kote se lè gen gran vakans paran yo kite timoun yo al monte sèvolan, san dout ou konn poukisa. Se pou sa Bon Nouvèl envite ou dekouvri kèk bagay sou sèvolan, apre n ap fè yon ti chita koze ak yon fabrikan sèvolan tou. Ak sa, nou pral wè kote sèvolan soti, èske li ka rapòte kòb, elatriye.

Si nou ta defini mo sèvolan, l ap ban nou yon ‘’sèf’’ k ap vole. Yo rele l konsa, se paske sèf la gen kòn sou tèt li, e gen kèk sèvolan yo te konn fè nan tan lontan ki te gen kèk kòn sou yo tou. Men se pa yon bagay ki posib pou yon sèf ta vole anlè vre.

Orijin sèvolan

Selon anpil sa chèchè bay sou sèvolan, sa gen plis pase 3 mil syèk yo te kòmanse ak jwèt sa a nan peyi Lachin, espesyalman nan zile Mikwonezi ki chita nan sid peyi a, se la yo te envante l. Kèk ane apre, sèvolan an antre
nan Kore, Japon, Malezi ak End. Nan peyi sa yo, jis kote n ap ekri la a, sèvolan se yon bagay ki toujou rete popilè. Pou zòn Ewop la, se nan peryòd 1066 moun yo te kòmanse pratike l, tandiske se nan okazyon debakman Ewopeyen yo nan Amerik la nan peryòd 1492 yo antre ak koze sèvolan.

Sèvolan ak kwayans yo.

An Kore, byen souvan lè yon timoun fenk fèt, yo ekri non l sou yon sèvolan epi yo monte l, lè l rive yon bèl distans yo kase fil la, yo voye l ale. Selon kwayans moun sa yo, sèvolan sa genyen pou l pote ale tout movèz espri ki te sou timoun nan. Se konsa tou, dapre menm kwayans yo, yon moun ki ta rive jwenn yon sèvolan konsa, li kapab pote anpil malè pou li.

Nan peyi Japon, gen yon sèvolan yo te fè ki te mezire 100 mèt kare. Se yon sèvolan yo te konn monte pandan kèk okazyon espesyal. Men lè pou yo te monte l, fòk te genyen anpil moun ki te la, paske fòs sèvolan an te mande pou gen anpil bra.

Genyen peyi ki te konn sèvi ak sèvolan nan lagè tou pou konnen kote ènmi yo kache. Lè konsa yo te konn monte sèvolan yo nan nwit. Lè mouch oubyen palèt sèvolan yo pran gonde sou tèt ènmi yo, sa te konn fè kè yo kase, epi yo pran tire anlè. Se konsa, li te fasil pou konnen kote ki gen ènmi ki kache.

Sèvolan, yon espò

Pou monte yon sèvolan, se yon bagay nenpòt moun kapab fè, li dwe gen kouraj pou sipòte fòs van k ap rale sèvolan an. Men, si se akoule ou pral fè (akoule: se bat pou kase fil sevolan advèsè a, swa pou rale l vin jwenn ou,
oubyen pou koupe l ak yon kout jilèt pou voye l ale pandan l anlè a), ou dwe gen anpil teknik nan domèn nan. Tankou, lè gen gwo van si sèvolan an ap fè anpil kout tèt, si l bannann (bannann : se lè, ke sèvolan an mele nan fil ki fè kontra tèt sèvolan an).

Kijan yo fè yon sèvolan ki pa konplike.

Pou fè yon sèvolan senp, ou ap sèlman bezwen, 5 bwa kòk, yon moso tapi oubyen papye fen (papiyòt), yon moso twal pou fè ke, ak kèk bras fil pou mare kad (kad: se eskelèt sèvolan an, bwa ki mare san papye sou yo) sèvolan an. Lè ou fin kouvri l, ou ap bezwen yon fil ki di pou mare kontra
ke a, ak kontra tèt la. Kontra ke a, se li ki pote ke sèvolan an, tandiske kontra tèt la, se ladan l ou mare fil ou ap file sèvolan an. Pou ede ou dekouvri bèlte yon sèvolan, an nou fè yon kout pye kay Franns Nèlson (alyas Frennchi) ki se yon espesyalis Ayisyen nan domèn nan.

Frennchi abite nan Avni Milè, Pòtoprens, se la li leve jiska laj 12 lane anvan li te pati pou peyi Etazini. Apre yon bon tan laba a ap etidye, li tounen nan peyi a. Si yon moun ta bande je ou, epi li depoze ou nan chanm Frennchi, li yon tijan difisil pou ou pa ta konnen se nan yon sal espozisyon sèvolan ou ye. Ou ap dekouvri sèvolan tout fòm : solèy, fize, avyon, balon vwayajè,
estratèrès, drapo kèk peyi, elatriye. Frennchi ap fè sèvolan depi li piti, li te ranpòte premye pri nan yon konkou sèvolan ki te fèt nan zile Vyèj (Etazini) nan lane 1980. Nan konkou sa a, te genyen Fransè, Dominiken, Afriken,
Ameriken, elatriye. Sèvolan misye yo konplike anpil, se pa yon bagay tout moun kapab fè. Pou l fè yon bon sèvolan, sa konn rive pran l de (2) semèn, tandiske li travay pou pi piti 8è nan sèvolan sa a chak jou. Gen nan sèvolan l yo ki gen mouch (palèt) se konsa li fè tou san mouch.

Fason Frennchi wè sèvolan an Ayiti.

Yonn nan pi gwo pwoblèm li, se paske malgre nou nan lane 2018, moun ki renmen monte sèvolan an Ayiti, kontinye ap monte menm 5 bwa nou te konn wè depi lontan an. Sa montre kòman reskonsab yo espesyalman moun
Ministè lakilti yo, gen kèk bagay ki pa twò enterese yo, e-poutan ki ta kapab enteresan epi rantab. Misye fè konnen, li difisil pou yon moun ta wè l ap monte yonn nan sèvolan l yo pou l pa ta fè yon ti tan ap gade l.

Rèv Frennchi

Li ta renmen pou gen yon mezon sèvolan an Ayiti, kote yon moun kapab ale pou l al achte kèlkeswa sa ou bezwen pou fè yon sèvolan, oubyen sèvolan an menm. Paske yonn nan pi gwo pwoblèm li, se bwa y ap sèvi pou fè sèvolan yo isit ki pa bon. Pa egzanp, li sèvi ak bwa Chèn, tandiske anpil fwa
sa mande pou chèche anpil pou jwenn yon bon bwa ki pa kwochi. Tandiske gen peyi ou jwenn bwa sa yo tou prepare nan machin.

Li ta renmen pataje konesans li ak tout moun, sèlman li pa vle yo esplwate
l pou al fè gwo kòb sou tèt li, paske li pa ta vle lè l mouri pou se kèt yo fè pou antere l tankou sa fèt pou anpil lòt atis. Yonn nan pi gwo anbisyon l, se rantre nan liv rekò Ginès la. Men pou sa fèt fòk li travay plis, li ta dwe vwayaje pou al tabli kontak ak peyi etranje epi patisipe nan kèk konpetisyon sou sèvolan. Li ta renmen ekri pwòp liv pa l sou sèvolan tou. Li te gen lide fè yon espozisyon sèvolan ki t ap jèmen nan tèt li, li bay rèv sa a vag, paske li wè li poko pare ase pou sa. Frennchi montre tou, kote endistri sèvolan an ta ka rapòte pou Ayiti. Li di menm moun tankou enjenyè, achitèk, elatriye ta ka fè kòb nan domèn nan.

Si pa gen mwayen isit èske rèv yo ap rete mouri?

Frennchi pa vle kite rèv li mouri, li di si l pa jwenn moun ki vle mete ak li pou reyalize rèv li a, l ap vwayaje epi kontakte kèk etranje pou vanse ak pwojè l la. Men yon sèl bagay l ap toujou voye sèvolan an Ayiti.

Nou ta swete nan jou k ap vini yo, pou n pa ta kontinye ap gade sèvolan 5 bwa nan syèl la sèlman, men tou pou n ta wè lòt bèl modèl sèvolan. Li lè tou pou n sispann fè piblisite pou moun ki p ap peye n. Tankou nou konn wè gen sèvolan ki pote non’’Nike, Reebok, Calvin Klein, Guess, Addidas’’, elatriye. Yon sèl fwa mwen te wè yon sèvolan yo t ap monte ki te gen yon non lokal. Se te nan zòn site Choun, nan Pòtoprens. Li te rele Gran Manjè. Nou pa kwè non sa a bon pou n ta file l nan yon bout fisèl pou tout moun ap
gade. An n eseye ekri kèk lòt non. Sispann imite sa k pa bon, an nou pran sa k bon yo pito, menm lè yo pa anpil.

Tèks sa a te pibliye deja nan Jounal mwa Avril 2000. Se defen Mèfi Jiwolyen ki te ekri li. Mèfi Jiwolyen se yon ansyen kolaboratè Jounal Bon Nouvèl. Li te mouri an desanm 2007 nan peyi li Bomon (Jeremi).

Share Button

Ou ka byen renmen sa yo tou

Laisser un commentaire

Votre adresse de messagerie ne sera pas publiée. Les champs obligatoires sont indiqués avec *